Dyna gwblhau'r gwrandawiadau ar gyfer Modiwl 10 - ein modiwl olaf.
Mae'r dystiolaeth a alwyd yn y Modiwl hwn wedi bod yn bwerus ac yn gyffrous. Rwy'n hynod ddiolchgar i bawb a roddodd ddatganiadau a deunydd ac a fynychodd y trafodaethau bwrdd crwn. Rwy'n arbennig o ddiolchgar i'r rhai a gyfrannodd at Every Story Matters a'r ffilm effaith a'r rhai a roddodd dystiolaeth ar gyfer Modiwl 10. Mae'n cymryd dewrder mawr i siarad yn gyhoeddus am golled a thrawma.
Roedd hi'n bwysig clywed eu straeon a deall maint llawn effaith y pandemig. Mae yna bobl sy'n credu ei bod hi'n bryd symud ymlaen o'r pandemig ac yn cwestiynu gwerth yr Ymchwiliad hwn. Rwy'n gobeithio, pan fyddant yn darllen am faint y dioddefaint ac yn gweld canlyniadau ein gwaith, y byddant yn gwerthfawrogi'r raddfa enfawr o golled a achoswyd gan Covid-19 a pham y sefydlwyd yr Ymchwiliad hwn.
Rwyf wedi dweud drwyddi draw mai fy nod yw gwneud argymhellion i wella cynllunio, ymateb ac adferiad pandemig er mwyn lleihau maint y golled honno mewn unrhyw bandemig yn y dyfodol. Os cânt eu gweithredu, dylai fy argymhellion leihau nifer y marwolaethau, lleihau'r dioddefaint a lleihau'r gost gymdeithasol ac economaidd i'r wlad.
Dylwn bwysleisio bod fy argymhellion yn seiliedig ar lawer iawn o ddeunydd a gasglwyd a'i ddadansoddi yn ystod yr Ymchwiliad gan dîm yr Ymchwiliad. Rydym wedi derbyn ac adolygu dros 600,000 o ddogfennau ac wedi datgelu dros 300,000 i Gyfranogwyr Craidd. Rydym wedi cyhoeddi 10 cofnod Mae Pob Stori'n Bwysig, yn seiliedig ar filoedd o straeon. Rydym wedi cynnal dros 200 o ddiwrnodau eistedd yma yn Llundain, Caeredin, Caerdydd a Belfast ac rydym wedi galw dros 350 o dystion.
Efallai y bydd rhai’n gofyn pam fod cymaint o ddogfennau, cymaint o dystion a chymaint o straeon? Mae’r ateb yn syml: oherwydd mai fy nghylch gorchwyl a osodwyd gan y Prif Weinidog ar y pryd ar ôl ymgynghoriad cyhoeddus, yw’r ehangaf o unrhyw Ymchwiliad cyhoeddus hyd yma. Cefais y dasg o ymchwilio nid yn unig i un digwyddiad trasig neu gyfres o ddigwyddiadau ond i’r ymateb i bandemig Covid-19 a’i effaith ar y DU gyfan.
Mae cwblhau gwrandawiadau'r Ymchwiliad mewn llai na 4 blynedd o'n dyddiad cychwyn swyddogol a chwblhau'r Ymchwiliad mewn llai na 5 mlynedd (fel y byddwn yn ei wneud), yn fy marn i, yn gamp eithriadol. Gallaf ddweud hynny oherwydd nad wyf yn cymryd y clod.
Mae'r clod yn mynd i bawb o flaen ac y tu ôl i'r llenni: y rhai sydd wedi casglu a dadansoddi'r deunydd (yn enwedig ein paralegals), i'r rhai a drefnodd a rheolodd y gwrandawiadau a'r tystion, i RTS ein tîm technoleg, i reolwyr dogfennau (yn enwedig un un o'r rhai mwyaf cadarn sydd wedi bod gyda mi drwyddo draw), i'n stenograffwyr hir-ymdrechgar, staff diogelwch, tywyswyr, y tîm cymorth a diogelu, yr ymchwilwyr a'r tîm polisi, y tîm cyfryngau ac ymgysylltu, tîm Mae Pob Stori'n Bwysig, y golygyddion cyfreithiol, timau swyddfa breifat ac, wrth gwrs, y darparwyr deunydd. Maent wedi gwneud gwaith anhygoel. Fel y mae'r tystion - rhai ohonynt wedi rhoi tystiolaeth sawl gwaith.
Mae llawer iawn o glod hefyd yn mynd i'r gwahanol dimau cyfreithiol: tîm cyfreithiol yr Ymchwiliad a thimau cyfreithiol cyfranogwyr y Craidd. Hoffwn gynnig fy niolch arbennig iddynt. Mae rhai ohonynt wedi bod gyda mi drwy gydol neu ym mron pob modiwl. Maent wedi goddef fy ymyriadau gyda graslonrwydd a swyn da. Diolch. Ni fyddem wedi cyrraedd y cam hwn heb eich diwydrwydd a'ch proffesiynoldeb.
Rydym bellach yn symud o gynnal gwrandawiadau cyhoeddus, fel yr ydym wedi'i wneud ers 2023, i gyfnod newydd o'r Ymchwiliad lle byddaf yn cyhoeddi fy adroddiadau a'm hargymhellion yn rheolaidd. Am weddill y flwyddyn hon bydd yr Ymchwiliad yn canolbwyntio ar yr adroddiadau ar gyfer modiwlau 3-10. Bydd y rhan fwyaf ohonynt yn cael eu cyhoeddi drwy gydol 2026. Dim ond yr adroddiadau ar gyfer Modiwlau 8, 9 a 10 fydd yn cael eu cyhoeddi yn 2027.
Pam mor hir? Oherwydd unwaith eto mae llawer iawn o waith yn mynd i mewn i gael fy argymhellion yn iawn, a'r adroddiadau'n barod i'w cyhoeddi a'u cyflwyno i'r Senedd. Rwy'n cyfaddef nad oedd gennyf fawr o syniad o faint o waith sydd ynghlwm nes i mi ddechrau ar yr Ymchwiliad hwn. Fodd bynnag, rwyf wedi bod yn cyhoeddi fy argymhellion cyn gynted ag y byddant ar gael, modiwl wrth fodiwl, oherwydd fy mod yn ymwybodol y gallai'r pandemig nesaf ddigwydd ar unrhyw adeg.
Rwy'n gobeithio, pan fydd pob un o'r 10 adroddiad wedi'u cyhoeddi, y byddant yn profi gwerth yr Ymchwiliad hwn ac yn cyfiawnhau'r costau. Dywedais ar y dechrau y byddai'r Ymchwiliad hwn yn costio llawer o arian ac yn cymryd amser. Mae wedi gwneud hynny. Ond rwy'n credu'n wirioneddol ei fod wedi bod yn werth chweil.
Rwy'n annog y cyhoedd a dilynwyr yr Ymchwiliad (sy'n dymuno gwneud hynny) i wthio am y newidiadau rwy'n eu hargymell ac i'r rhai sy'n gyfrifol am weithredu fy argymhellion wneud hynny. Tra byddaf yn parhau yn y swydd, byddaf yn monitro'r gweithrediad.
Rhaid i'r Deyrnas Unedig ddysgu gwersi o bandemig Covid-19, er mwyn bod yn well parod ar gyfer y pandemig nesaf - oherwydd rydyn ni i gyd yn gwybod y bydd un.
Y Sul hwn, 8 Mawrth, yw Diwrnod Cenedlaethol Myfyrio ar Covid. Mae'r teuluoedd a gollodd anwyliaid, y gweithwyr allweddol a beryglodd eu bywydau a'r cyhoedd yn gyffredinol a wnaeth aberthau enfawr yn ystod y pandemig yn haeddu gweld newid ystyrlon.