Dzisiaj publikuję mój piąty raport, który analizuje reakcję Wielkiej Brytanii na pandemię COVID-19 w zakresie zaopatrzenia i dystrybucji środków ochrony indywidualnej, respiratorów i sprzętu testowego. Jest to połowa procesu publikacji raportów komisji śledczej – procesu, który planuję zakończyć do tego czasu w przyszłym roku.
Kiedy wybuchła pandemia COVID-19, świat rozpoczął desperacki wyścig o zabezpieczenie niezbędnego sprzętu i środków medycznych. Jeśli rządy nie zapewnią niezbędnego sprzętu i środków, kluczowi pracownicy, w tym pracownicy służby zdrowia i opieki społecznej, nie będą mogli być odpowiednio chronieni; ich życie i życie osób, którymi się opiekują, będzie zagrożone. Rządy, w tym rządy Wielkiej Brytanii, toczyły zaciętą walkę w czasie kryzysu. Międzynarodowy popyt gwałtownie wzrósł, ceny rosły w sposób niekontrolowany, a globalne łańcuchy dostaw uginały się pod ogromnym obciążeniem. Jednocześnie zapasy awaryjne środków ochrony indywidualnej i innego sprzętu dostępne w Wielkiej Brytanii były niewystarczające, aby sprostać ogromnemu wzrostowi popytu.
W globalnej walce o zaopatrzenie w sprzęt i materiały Wielka Brytania po prostu nie była gotowa do rywalizacji. Wkroczyła w pandemię z niewystarczającymi i nieprzetestowanymi planami szybkiego zwiększenia skali działań w zakresie zaopatrzenia i dystrybucji w sytuacjach kryzysowych, a odpowiedzialne za to podmioty zostały zaskoczone.
W obliczu tego fundamentalnego braku gotowości ministrowie i urzędnicy byli zmuszeni do improwizacji. Nieprzetestowane systemy zaopatrzenia i dystrybucji w sytuacjach kryzysowych musiały zostać opracowane w ciągu kilku dni.
W tej sytuacji decydenci stanęli przed niełatwym wyborem: zaryzykować zainwestowanie dużych sum publicznych pieniędzy, aby kupić sprzęt w tempie i na skalę wymaganą przez pandemię, czy też spowolnić proces i potencjalnie przegrać z międzynarodową konkurencją.
Zdecydowali się podjąć ryzyko i kupić. Biorąc pod uwagę skalę sytuacji kryzysowej, był to właściwy wybór. Postąpienie inaczej naraziłoby osoby pracujące na pierwszej linii frontu w sektorze opieki zdrowotnej i społecznej, a także ogół społeczeństwa, na niedopuszczalne niebezpieczeństwo.
Jednak gdyby planowanie było lepsze, wybór nie byłby tak oczywisty, a decyzja o zakupie ryzykownym wiązałaby się ze znacznymi kosztami i dużym marnotrawstwem.
W obliczu presji związanej z reagowaniem na sytuację kryzysową popełniono błędy, które doprowadziły do marnotrawstwa publicznych pieniędzy, a także do oskarżeń o kumoterstwo i korupcję.
Co więcej, struktury utworzone w odpowiedzi na pandemię COVID-19 nie integrowały w wystarczającym stopniu zaopatrzenia i dystrybucji. Trudno było wypracować co było potrzebne, co było dostarczane i co było transportowane. TTechnologia i systemy danych do zamówień i dystrybucji w sytuacjach kryzysowych były przestarzałe. Były to błędy systemowe, których można było uniknąć.
Łączne wydatki rządu Wielkiej Brytanii i administracji zdecentralizowanej na środki ochrony indywidualnej, respiratory i sprzęt testowy w okresie od stycznia 2020 r. do czerwca 2022 r. wyniosły ponad 42 miliardy funtów. Rządy w Wielkiej Brytanii nie dysponowały systemami ani procedurami umożliwiającymi finansowanie wydatków w sytuacjach kryzysowych na taką skalę.
Marnotrawstwo pieniędzy podatników było ogromne. To fakt oczywisty, że z około 15 miliardów funtów wydanych na środki ochrony indywidualnej, prawie dwie trzecie – prawie 10 miliardów funtów – zostało zmarnowane, a dziesiątki milionów funtów rządy w całej Wielkiej Brytanii wydały na sprzęt, którego po prostu nie dało się użyć.
Te dane wymagają fundamentalnej zmiany w sposobie, w jaki Wielka Brytania przygotowuje się do zamówień publicznych w sytuacjach kryzysowych. Gdyby ministrowie i urzędnicy byli lepiej wyposażeni w odpowiednie plany, informacje i systemy, decyzje dotyczące zamówień publicznych byłyby łatwiejsze, bardziej sprawiedliwe i znacznie tańsze – a sprzęt dotarłby do potrzebujących szybciej.
Ludzie muszą mieć pewność, że rząd wydaje ich pieniądze w sposób właściwy, uczciwy i przejrzysty.
Odkryłem, że zaufanie społeczne, tak ważne w sytuacjach kryzysowych, zostało podważone przez niepowodzenia w udzielaniu zamówień publicznych.
Pojawiły się dobrze udokumentowane skargi dotyczące jakości środków ochrony indywidualnej (PPE) dostarczanych na pierwszą linię frontu przez rząd. W swoim raporcie z Modułu 3 przeanalizowałem już, jak wpłynęło to na pracowników sektora zdrowia, a w raporcie z Modułu 6, który zostanie opublikowany jesienią, przeanalizuję wpływ tej sytuacji na sektor opieki społecznej.
Jeden aspekt tej reakcji wzbudził zrozumiałe i, moim zdaniem, słuszne, poważne zaniepokojenie społeczne: „pas wysokiego priorytetu”, znany również jako „pas VIP”.
Urzędnicy, pod silną presją ze strony ministrów, aby zapewnić właściwe zarządzanie ofertami pomocy, ustanowili tzw. High Priority Lane. Była to jednak chybiona próba ustalenia priorytetów. W odpowiedzi na kryzys niektórzy dostawcy byli traktowani uprzywilejowanie wyłącznie ze względu na swoje powiązania z rządem.
Pas Wysokiego Priorytetu zakorzenił niesprawiedliwość w nadzwyczajnych zamówieniach publicznych rządu Wielkiej Brytanii – gdzie stawką były miliardy funtów. Podważył on ogromne i dobrze zamierzone wysiłki urzędników odpowiedzialnych za zamówienia publiczne oraz podważył zaufanie społeczeństwa do sposobu, w jaki rząd postanowił wydawać pieniądze podatników w czasie pandemii. Nie powinien był zostać wprowadzony i nie powinien się powtórzyć.
Zbadałem proces udzielania zamówień konkretnym dostawcom. Jednym z nich jest PPE Medpro Ltd – firma, która jest przedmiotem trwającego dochodzenia karnego. Zadaniem tego dochodzenia nie jest ustalanie odpowiedzialności karnej ani cywilnej. Moje ustalenia dotyczące procesu prowadzącego do udzielenia zamówień PPE Medro Ltd zostaną opublikowane w odpowiednim czasie – ale dopiero po zakończeniu wszelkich postępowań sądowych, aby uniknąć jakichkolwiek uchybień dla dochodzenia.
Jednakże w odpowiedzi było wiele pozytywnych aspektów, o których nie możemy zapominać.
Przedsiębiorstwa i społeczeństwo z entuzjazmem zaoferowały pomoc.
Wielka Brytania dysponowała innowacyjnością, wiedzą specjalistyczną i gotowością krajowych sektorów nauk przyrodniczych i zaawansowanej produkcji do podjęcia działań. Było to widoczne w projektowaniu i produkcji środków ochrony indywidualnej, respiratorów i sprzętu testowego – wszystko w Wielkiej Brytanii. Producenci przeorganizowali swoją działalność, a firmy wykorzystały swoje międzynarodowe powiązania, aby pozyskiwać dostawy z całego świata.
Armia wkroczyła do akcji, aby udostępnić swoje doświadczenie w reagowaniu kryzysowym i wykorzystać swoje umiejętności do zorganizowania niezwykłej operacji logistycznej.
Chociaż brak planowania spowodował niepotrzebne opóźnienie w zaopatrzeniu w środki ochrony osobistej i inny sprzęt, którego rozpaczliwie potrzebowali pracownicy służby zdrowia i inne osoby,pozytywnym aspektem późniejszej reakcji na zamówienia publiczne było to, że kluczowy sprzęt medyczny pozyskano w tempie i na skalę wymaganą przez kryzys.
Skuteczna współpraca sektora publicznego i prywatnego stanowi przykład tego, jak rząd powinien reagować na przyszłe pandemie. Wielka Brytania musi wykorzystać te mocne strony. Kraj nie będzie w stanie skutecznie reagować bez zaangażowania przedsiębiorstw i przemysłu – i zapewnienia planu działania przed kolejną pandemią.
Pracownicy działów zaopatrzenia i dystrybucji muszą być również bardziej wykwalifikowani i gotowi do działania w sytuacjach kryzysowych – nie możemy polegać wyłącznie na improwizacji lub armii.
Wielka Brytania jest w dużym stopniu zależna od międzynarodowych łańcuchów dostaw. Jednak jej baza dostawców była zbyt skoncentrowana w jednym kraju – Chinach – a możliwości krajowych producentów nie zostały odpowiednio uwzględnione w planowaniu. To postawiło Wielką Brytanię w trudnej sytuacji na obu frontach.
Kraj nie może powtórzyć błędów z przeszłości. Przedstawiam dziś 11 rekomendacji, które – po ich pełnym wdrożeniu i zgodnie z moimi poprzednimi zaleceniami – zapewnią, że rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane będą lepiej przygotowane na kolejną pandemię.
Pełną listę moich rekomendacji można znaleźć w opublikowanym raporcie. Ich istotą jest zapewnienie ministrom i urzędnikom jak najlepszej pozycji do podejmowania decyzji o wydatkach publicznych w obliczu kryzysu oraz zapewnienie większej samowystarczalności przemysłu.
Dane muszą napędzać naszą reakcję kryzysową. Wyznaczyłem ambitny cel dla rządu Wielkiej Brytanii i administracji zdecentralizowanych – w ciągu trzech lat – aby zdigitalizować swoje systemy zaopatrzenia i dystrybucji sprzętu medycznego. Gromadzenie, udostępnianie i analiza danych dotyczących zaopatrzenia i dystrybucji w czasie rzeczywistym fundamentalnie poprawi jakość i efektywność podejmowania decyzji.
Kluczowy sprzęt medyczny powinien być traktowany jako strategiczne dobro narodowe. Należy wdrożyć program wzmacniania odporności krajowego przemysłu i zapewnienia solidności międzynarodowych łańcuchów dostaw Wielkiej Brytanii. Należy nawiązać nowe sojusze handlowe w celu dywersyfikacji zagranicznych źródeł dostaw.
Rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane muszą stworzyć środowisko, które będzie sprzyjać inwestycjom, badaniom i rozwojowi w zakresie zaawansowanej produkcji sprzętu medycznego tutaj – w Wielkiej Brytanii.
Zmiany, które rekomenduję, to inwestycja w odporność i gotowość Wielkiej Brytanii. To niewielka cena za to, by następnym razem społeczeństwo mogło mieć pewność co do kluczowych decyzji dotyczących wydatków, które trzeba będzie podjąć, i by kluczowy sprzęt medyczny trafił do potrzebujących we właściwym czasie.
Skuteczne zaopatrzenie i dystrybucja sprzętu medycznego będą miały kluczowe znaczenie w czasie przyszłej pandemii. Lepiej przygotowany system zaopatrzenia w sytuacjach kryzysowych obniży koszty pozyskiwania niezbędnych materiałów i uratuje życie.