Ynglŷn â'r modiwl hwn
Agorodd Modiwl 3 ddydd Mawrth 8 Tachwedd 2022. Edrychodd ar ymateb y llywodraeth a chymdeithas i Covid-19 yn ogystal â dadansoddi'r effaith a gafodd y pandemig ar systemau gofal iechyd, cleifion a gweithwyr gofal iechyd. Roedd hyn yn cynnwys llywodraethu gofal iechyd, gofal sylfaenol, ôl-groniadau'r GIG, effeithiau rhaglenni brechu ar ddarpariaeth gofal iechyd yn ogystal â diagnosis a chefnogaeth hir i covid.
Archwiliodd allu systemau gofal iechyd i ymateb i bandemig a sut y datblygodd hyn yn ystod pandemig Covid-19. Ystyriodd y sectorau a'r gwasanaethau gofal iechyd sylfaenol, eilaidd a thrydyddol a phrofiad pobl o ofal iechyd yn ystod y pandemig, gan gynnwys trwy ddisgrifiadau darluniadol. Archwiliodd hefyd anghydraddoldebau sy'n gysylltiedig â gofal iechyd (megis mewn perthynas â chyfraddau marwolaeth, PPE ac ocsimedrau), gyda mwy o ystyriaeth fanwl mewn modiwl dynodedig ar wahân.
Mae'r trydydd adroddiad Ymchwiliad Covid-19 hwn yn ymwneud ag effaith y pandemig ar systemau gofal iechyd y DU. Gallaf grynhoi'r effaith honno fel: fe wnaethon ni ymdopi, ond prin iawn.
Gwnaeth y systemau gofal iechyd bron â dymchwel. Roedd gweithwyr gofal iechyd yn cario baich gofalu am y cleifion mewn niferoedd digynsail. Daeth ar gost enfawr iddyn nhw, eu teuluoedd, eu cleifion ac anwyliaid cleifion. Dim ond o drwch blewyn y llwyddwyd i osgoi dymchwel diolch i ymdrechion rhyfeddol pawb sy'n gweithio ym maes gofal iechyd ledled y DU.
Er gwaethaf yr ymdrechion hynny, ni chafodd rhai cleifion y lefel o ofal y byddent fel arfer yn ei dderbyn. Roedd y straen enfawr a roddwyd ar systemau gofal iechyd yn ddigynsail. Roedd yn rhaid i'r rhai a oedd yn gweithio ynddi weithio dan bwysau annioddefol am fisoedd olynol.
Ni allwn wybod pryd, ond bydd pandemig arall. Dylai fy argymhellion, o'u hystyried gyda'i gilydd, olygu bod y DU wedi paratoi'n well ar gyfer y pandemig hwnnw. Wrth wneud hynny, byddwn yn osgoi rhywfaint o gost ddynol ofnadwy Covid-19. Rwy'n annog llywodraethau ledled y DU i weithio'n unigol ac ar y cyd i weithredu'r argymhellion hyn, yn llawn ac mewn modd amserol.
Argymhellion
Rhaid i lywodraeth y DU sicrhau bod corff (sy'n cyfateb i Gell Atal a Rheoli Heintiau'r DU) ar waith yn barod i gael ei gynnull ar ddechrau unrhyw bandemig yn y dyfodol, i ystyried a drafftio canllawiau atal a rheoli heintiau.
ar gyfer lleoliadau gofal iechyd. Rhaid i'r corff hwn:
- cael llinellau cyfrifoldeb clir a rôl a chylch gwaith clir, wedi'u diffinio ymlaen llaw yn ystod pandemig;
- bod ag aelodaeth amlddisgyblaethol, gan gynnwys arbenigwyr ym maes gwyddoniaeth trosglwyddo firysau yn ogystal â'r rhai sydd ag arbenigedd clinigol;
- sicrhau bod ei ganllawiau’n ystyried risg pob llwybr trosglwyddo credadwy nes bod digon o dystiolaeth yn dod i’r amlwg i ddiystyru llwybrau penodol; a
- sicrhau bod y canllawiau'n egluro'n glir y rhesymeg sylfaenol dros y rhagofalon a argymhellir.
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon gyhoeddi canllawiau ar gyfer gweithredu cyfyngiadau ymweld mewn ysbytai rhag ofn pandemig yn y dyfodol.
Dylai'r canllawiau nodi'r amgylchiadau y dylid cyflwyno, cynyddu, lleihau a dileu cyfyngiadau ymweld ochr yn ochr â'r mesurau a'r eithriadau ar bob lefel. Dylai'r canllawiau gael eu harwain gan yr egwyddorion craidd canlynol:
- Dylai'r mesurau a gymhwysir fod mor gyfyngedig â phosibl, o ran difrifoldeb a hyd yr amser y maent yn berthnasol.
- Dylid penderfynu ar gyfyngiadau a'u cymhwyso ar y lefel fwyaf lleol
- Oni bai bod cyfyngiadau'n cael eu cymhwyso ar lefel benodol, dylai ymddiriedolaethau a byrddau iechyd wneud penderfyniadau ar ddifrifoldeb cyfyngiadau yn seiliedig ar risg leol
- Rhaid i gyfathrebiadau â'r cyhoedd egluro'n glir y mesurau sydd ar waith a'r rhesymau pam mae cyfyngiadau'n berthnasol.
Dylid adolygu'r canllawiau bob tair blynedd yn unol ag Adroddiad Modiwl 1 yr Ymchwiliad (Argymhelliad 4).
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon weithio gyda chyflogwyr, gan gynnwys byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau, i adolygu argaeledd profwyr ffitrwydd cymwys a chymryd camau i gynyddu nifer y profwyr ffitrwydd yn unol â hynny. Dylid adolygu argaeledd bob tair blynedd yn unol ag Adroddiad Modiwl 1 yr Ymchwiliad (Argymhelliad 4).
Dylai'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ac Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch Gogledd Iwerddon ddiweddaru eu canllawiau i gyflogwyr i bwysleisio'r angen i sicrhau bod digon o gapasiti profi ffitrwydd ar gael.
Rhaid i lywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon sicrhau bod gan ddata iechyd a systemau digidol y gallu i adnabod unigolion sydd mewn perygl uchel o morbidrwydd neu farwolaeth o glefyd pandemig yn gyflym ac yn gywir mewn pandemig yn y dyfodol. Dylai hyn gynnwys camau gweithredu i wella systemau data iechyd a chadw cofnodion cleifion drwy:
- gwella data cleifion drwy alluogi codio diagnostig mwy manwl;
- sicrhau bod cofnodion gofal yn gydnaws ar draws gofal sylfaenol ac eilaidd; a
- galluogi rhannu data diogel a chysylltu ar draws setiau data a systemau iechyd lluosog ar gyfer nodi unigolion sydd mewn perygl uchel.
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon, ar y cyd â sefydliadau sy'n gyfrifol am ddarparu gwasanaethau, gynllunio ar gyfer capasiti cynyddol mewn gofal brys ac argyfwng yn ystod pandemig.
Rhaid i gynlluniau sicrhau bod digon o gapasiti gweithlu a'r gallu i ymchwyddo, gan gynnwys nifer a math y staff sydd eu hangen, recriwtio a darpariaeth hyfforddiant.
Dylid cwblhau hyn fel rhan o'r strategaeth argyfwng sifil system gyfan a argymhellwyd yn Adroddiad Modiwl 1 yr Ymchwiliad (Argymhelliad 4). Dylid cyhoeddi cynlluniau a'u hadolygu bob tair blynedd.
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon weithio gydag ymddiriedolaethau a byrddau iechyd i sicrhau bod cynlluniau pandemig yn cynnwys camau ymarferol i gynyddu capasiti ysbytai yn gyflym i drin cleifion sy'n wael iawn. Dylai hyn gynnwys gwasanaethau gofal critigol a all ddarparu sawl lefel a math o gefnogaeth organau. Dylai hefyd gwmpasu'r offer, y cyflenwadau, y lle a'r staff angenrheidiol, gan gynnwys adleoli a hyfforddiant.
Rhaid i bob ymddiriedolaeth a bwrdd iechyd gadw cofnod cyfredol, hawdd ei gyrchu, o'r wybodaeth sydd ei hangen i weithredu'r cynlluniau hyn yn y safleoedd ysbytai y maent yn eu gweithredu. Dylai hyn gynnwys agweddau technegol ar ehangu gofal critigol megis pŵer, awyru, ocsigen a systemau rheoli gwastraff.
Dylid cyhoeddi cynlluniau ar gyfer ehangu capasiti, yn amodol ar adolygiad bob tair blynedd a'u profi fel rhan o'r ymarferion ymateb i'r pandemig a argymhellwyd yn Adroddiad Modiwl 1 yr Ymchwiliad (Argymhelliad 6).
Dylai llywodraeth y DU a'r gweinyddiaethau datganoledig gyhoeddi fframwaith ledled y DU sy'n nodi egwyddorion moesegol a gweithredol i arwain y broses o ddyrannu adnoddau gofal dwys i oedolion rhag ofn eu bod wedi'u gorlenwi yn ystod pandemig.
Rhaid i'r fframwaith hwnnw:
- cael ei lywio gan ymgysylltu cynhwysfawr â'r cyhoedd a'i ddatblygu ar y cyd â gweithwyr proffesiynol ar draws gofal iechyd, y gyfraith a moeseg, yn ogystal â rheoleiddwyr gweithwyr gofal iechyd proffesiynol;
- nodi sbardunau sefydledig yn glir ar gyfer ei ddefnydd, yn seiliedig o leiaf yn rhannol ar system ledled y DU sy'n mesur straen ar gapasiti gofal critigol ac yn hwyluso cymorth cydfuddiannol (megis yr offeryn CRITCON a ddefnyddir yn Lloegr);
- sefydlu dyletswyddau cyfreithiol a phroffesiynol clinigwyr wrth gymhwyso'r fframwaith, y dylid eu hesbonio'n glir i glinigwyr drwy ganllawiau; a
- gael ei adolygu'n rheolaidd gan gyfeirio at ddata cleifion cyfoes yn ystod pandemig, a rhaid gwerthuso unrhyw ddefnydd ohono yn y dyfodol a'i adrodd yn gyhoeddus arno.
Dylid cyhoeddi cynllun ac amserlen ar gyfer cwblhau'r gwaith hwn o fewn chwe mis i'r Adroddiad hwn.
Dylid profi cymhwyso'r fframwaith fel rhan o'r ymarferion ymateb i'r pandemig a argymhellir yn Adroddiad Modiwl 1 yr Ymchwiliad (Argymhelliad 6).
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon weithio gyda'u hasiantaethau iechyd cyhoeddus a'u cyflogwyr gofal iechyd priodol i ddatblygu mecanweithiau penodol i'r genedl i gasglu, dadansoddi a chyhoeddi data yn systematig ar farwolaethau gweithwyr gofal iechyd pe bai pandemig yn digwydd.
Dylai Awdurdod Ystadegau'r DU weithio gyda darparwyr data i sicrhau bod y data yn gymharol ar draws pedair gwlad y DU.
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon, gan weithio gydag ymddiriedolaethau a byrddau iechyd, sefydlu a hyrwyddo un broses safonol ledled y DU (megis ReSPECT, y Cynllun Cryno a Argymhellir ar gyfer Gofal a Thriniaeth Brys) i glinigwyr ganfod a chofnodi dymuniadau a dewisiadau eu cleifion ar gyfer gofal a thriniaeth yn y dyfodol er mwyn llywio gwneud penderfyniadau unigol, gan gynnwys hysbysiadau Peidio â Cheisio Adfywio Cardiopwlmonaidd (DNACPR).
Dylai llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Llywodraeth Cymru a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon, gan weithio gyda chyflogwyr gofal iechyd a chyrff proffesiynol, roi cynlluniau ar waith i ddarparu cefnogaeth effeithiol i weithwyr gofal iechyd ar raddfa fawr o ddechrau pandemig. Dylai cynlluniau gwmpasu natur a lefel y gefnogaeth a ddarperir yn ystod ac ar ôl pandemig.
Dylai pob un o'r pedair llywodraeth ddatblygu rhaglen o ymweliadau cymorth gan gymheiriaid y gellir, o ddechrau pandemig, eu targedu at ardaloedd ysbytai acíwt sydd dan straen sylweddol. Pwrpas yr ymweliadau ddylai fod cefnogi staff rheng flaen, casglu mewnwelediadau ar y pwysau y mae gweithwyr gofal iechyd yn eu hwynebu a deall pa gymorth pellach y gallent fod ei angen.
Nid yw'r Ymchwiliad wedi derbyn unrhyw ymatebion i adroddiad Modiwl 3 ar systemau gofal iechyd eto.